Wybrane zagadnienia z ginekologii dziecięcej i dziewczęcej

Gruźlica

Terminologia

Gruźlica (łac. Tuberculosis, w skrócie Tbc) – choroba zakaźna ludzi i zwierząt, wywoływana przez kilka gatunków mikobakterii, przede wszystkim przez prątka gruźlicy.

Gruźlica może obejmować każdy narząd organizmu, ale najczęściej mamy do czynienia z gruźlicą płuc (gruźlica płucna).

Mikroorganizmy wywołujące gruźlicę, prątki, atakują różne narządy, przede wszystkim płuca (ze względu na obecność tlenu i wysokie ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla w tym narządzie), znacznie rzadziej skórę, układ kostny, układ płciowy, ośrodkowy układ nerwowy, węzły chłonne i inne. Znane są także przypadki gruźlicy wielonarządowej.

W Polsce najczęstsze postacie rejestrowanej gruźlicy pozapłucnej to[1]:

· gruźlicze zapalenie opłucnej,

· gruźlica węzłów chłonnych,

· gruźlica układu moczowo-płciowego,

· gruźlica kości i stawów,

· gruźlica opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu.

Gruźlica pozapłucna stanowi zaledwie 8,8% wszystkich przypadków gruźlicy, co prawdopodobnie jest spowodowane niezgłaszaniem przez lekarzy różnych specjalności, którzy diagnozują i leczą te postaci gruźlicy.

Rozpoznanie

Na podstawie symptomów klinicznych nie można rozpoznać choroby, w przypadku gruźlicy płucnej nasuwają one tylko podejrzenie schorzenia. Podobnie diagnostyka radiologiczna (RTG klatki piersiowej) gruźlicy płuc nie może stanowić definitywnego rozpoznania (nie zawsze da się odróżnić obraz gruźlicy od podobnych zmian chorobowych w płucach). Przy stosowaniu prób tuberkulinowych należy wziąć pod uwagę występowanie wyników zarówno fałszywie dodatnich, jak i ujemnych. Ostatecznym potwierdzeniem rozpoznania gruźlicy jest diagnostyka mikrobiologiczna, np. preparat bezpośredni plwociny (bakterioskopia bezpośrednia – BK) i hodowla na pożywkach. Pełna diagnostyka wymaga bardzo wiele czasu łącznie ok. 2-4 miesięcy (hodowla + identyfikacja gatunkowa + badanie lekowrażliwości).

Materiałem do badania jest plwocina pacjenta, a u dzieci popłuczyny żołądkowe. Przy problemach z wykrztuszaniem stosuje się bronchofiberoskopię z pobraniem wydzieliny oskrzelowej, z płukaniem oskrzelowo-pęcherzykowym lub biopsją przezoskrzelową. W gruźlicy pozapłucnej materiałem mogą być np. płyn mózgowo-rdzeniowy, moczczy próbki tkanek.

Diagnostyka i leczenie

Leczenie przeciwgruźlicze ma kilka podstawowych celów:

· szybkie zwalczenie prątków powodujących obecną chorobę

· zapobieganie lekooporności

· eliminacja prątków pozostających w organizmie w stanie latentnym (zapobieganie późniejszej reaktywacji zakażenia).

Podstawową metodą leczenia gruźlicy jest stosowanie leków przeciwgruźliczych, które jeśli rozpoczęte we wczesnej fazie choroby i prowadzone zgodnie ze zaleceniami doprowadza do wyleczenia w ok. 90% chorych.

Zasadniczym wskazaniem do rozpoczęcia leczenia przeciwgruźliczego jest stwierdzenie prątków w plwocinie lub innym materiale biologicznym pobranym od chorego. W niektórych przypadkach konieczne jest rozpoczęcie leczenia empirycznego tylko na podstawie np. RTG i innych badań, bez oczekiwania wynik hodowli, ze względu na ciężki stan pacjenta i wysokie prawdopodobieństwo istnienia procesu gruźliczego.

Międzynarodowa Unia do Walki z Gruźlicą i Chorobami Płuc (IUATLD) oraz WHO opracowały szczegółowe zasady leczenia gruźlicy. Zawsze należy stosować do pewnych określonych zasad:

· stosować leczenie skojarzone,

· leczenie powinno być systematyczne i długotrwałe (6-9 miesięcy),

· określone leki, w określonych dawkach, podawane w określonym rytmie.

Od lat 90. XX wieku przez WHO jest propagowana strategia leczenia w skrócie nazywana DOTS (od ang. Directly Observed Treatment Short-course), która polega na prowadzenia nadzorowanego leczenia przez krótszy czas. Ta strategia spowodowała poprawę wyników leczenia i umożliwiła zapobieganie pojawianiu się lekooporności prątków (szczególnie w krajach afrykańskich)[4]. Według danych programu WHO rocznie leczonych jest tą metodą 3 mln osób, a w ciągu kilku lat przeleczono blisko 13 mln, w tym 7 mln obficie prątkujących.

Polska strategię DOTS wprowadziła w 1998 roku w ramach Narodowego Programu Zwalczania Gruźlicy. Jednak jej implementacja jest mniej skuteczna niż w szeregu państw świata.

Ze względu na fazy rozwoju zakażenia prątkiem gruźlicy rozróżnia się gruźlicę pierwotna i popierwotną. Gruźlica pierwotna to pierwszy kontakt z czynnikiem zakaźnym, ze względu na drogę zakażenia i osobniczą odporność będzie to zwykle gruźlica płucna, która rozwija się u osoby dorosłej. W zależności od ogólnej odporności i intensywności zakażenia może nie być żadnych objawów, a świadectwem zakażenia jest konwersja odczynu tuberkulinowego i niekiedy zmiany w obrazie RTG, lub rozwija się stan chorobowy. W najczęstszej gruźlicy płucnej do jej objawów należą wtedy: ból w klatce piersiowej, krwioplucie oraz produktywny kaszel przewlekający się ponad trzy tygodnie. Do objawów ogólnych zalicza się: gorączkę, dreszcze, nocne poty, ubytek masy ciała, bladość, często także łatwą męczliwość[2].

Gruźlica popierwotna jest wynikiem reaktywacji latentnego zakażenia pierwotnego. Często dochodzi do tego po wielu latach, a dochodzi do tego na skutek dołączenia się dodatkowego czynnika ryzyka: zakażenie HIV, leczenia immunosupresyjne, dłuższe leczenie kortykosteroidami, białaczki, chłoniaki, cukrzyca, skrajna niewydolność nerek, czy znaczna utrata masy ciała w krótkim czasie. Nacieki gruźlicze w gruźlicy popierwotnej ulegają serowaceniu, a masy serowate są wykrztuszane - powstaje jama płucna. Towarzyszy temu rozsiew prątków do innych części płuc. W zależności od stanu chorego, jego odporności i szybkości wdrożenia leczenia zmiany w płucach mogą się wchłaniać, włóknieć lub postępować doprowadzając do całkowitego zniszczenia płuc, a ostatecznie do śmierci.

Na początku gruźlica popierwotna może nie dawać objawów. Potem mogą pojawić się: wilgotny kaszel, zmęczenie i osłabienie, chudnięcie i brak apetytu, gorączka i krwioplucia. Czasem mogą występować też bóle w klatce piersiowej i duszność. Przy mniej zaawansowanej chorobie i lżejszym jej przebiegu dolegliwości mogą ustępować i nawracać. W zaawansowanej rozsianej gruźlicy stan jest ciężki, a objawy nasilone.

Rzadziej zakażenie rozpoczyna się rozprzestrzeniać poza płucami (gruźlica pozapłucna) zwykle dochodzi do tego u osób z upośledzeniem odporności lub dzieci. Umiejscowienie pozapłucne może dotyczyć: opłucnej (wysiękowe zapalenie opłucnej), ośrodkowego układu nerwowego pod postacią gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, układu limfatycznego w skrofulozie, układu moczowo-płciowego, ale także kości i stawów kręgosłupa w chorobie Potta. Szczególnie poważną postacią jest gruźlica rozsiana. Postać pozapłucna nie jest zaraźliwa, ale może współistnieć z gruźlicą płucną, która przenosi się między ludźmi[3].

Za kryterium podziału na leki pierwszego i drugiego rzutu przyjęto skuteczność i toksyczność.

Leki przeciwgruźlicze można podzielić też na 4 grupy:

· leki bakteriobójcze (izoniazyd, pirazynamid, rifampicyna, streptomycyna);

· leki bakteriostatyczne (etambutol, cykloseryna, PAS oraz inne leki II rzutu);

· leki wyjaławiające (rifampicyna, pirazynamid);

· leki odprątkowujące, powodujące, że prątki znikają z plwociny (izoniazyd).

Inne metody leczenia:

· kortykoterapia,

· leczenie operacyjne (w wybranych przypadkach),

· leczenie klimatyczne – stosowane od starożytności.

Nowe i alternatywne leki przeciwgruźlicze

· klofazymina – lek stosowany w leczeniu trądu i gruźlicy lekoopornej, działanie bakteriostatyczne dla prątka gruźlicy i prątków z grupy MAC

· rifabutyna – lek pokrewny rifampicynie, stos. w leczeniu gruźlicy i mikobakterioz u zakażonych wirusem HIV

· rifapentyna – lek pokrewny rifampicynie

· tiocetazon – lek pokrewny izoniazydowi

Fluorochinolony (ofloksacyna, ciprofloksacyna), swoim zakresem działania obejmują prątki gruźlicze i niegruźlicze. Są stosowane w leczeniu gruźlicy wielolekoopornej. Makrolidy, takie jak klarytromycyna i azytromycyna, także wykazują działanie przeciwprątkowe dlatego stosuje się je w leczeniu mikobakteriozy wywołanej Mycobacterium avium-intracellulare.

Źródło: Wikipedia, GNU FDL, Autorzy

Bibliografia

Przypisy

1. Gruźlica i choroby układu oddechowego w Polsce w 2005 roku. Szczuka I. (red.). Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa 2006.

2. 2,0 2,1 World Health Organization (WHO). Tuberculosis Fact sheet N°104 – Global and regional incidence. March 2006, Retrieved on 6 October 2006.

3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Division of Tuberculosis Elimination. Core Curriculum on Tuberculosis: What the Clinician Should Know. 4th edition (2000). Updated Aug 2003.

PULMONOLOGIA:

Obraz rentgenowski płuc u dzieci bezpośrednio po aspiracji ciał obcych

Autor: Jerzy Żebrak
Emeryt. Kierownik Kliniki Pneumonologii i Mukowiscydozy, Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju
Dyrektor: dr n. med. Joachim Buchwald

Źródło : The Journal of Pedriatic Pulmonologic and Related Research 3 (3) 2009

Pełny tekst 167.86 KB

Nadtlenek wodoru (H2O2) w kondensacie powietrza wydechowego u chorych na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc leczonych N-acetylocysteiną w nebulizacji

Autor: Rafał Łuczyński (1), Dariusz Nowak (2)
(1) Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne Jelfa SA
Prezes Zarządu: mgr Marek Wójcikowski
(2) Zakład Fizjologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Dariusz Nowak

Źródło : The Journal of Pedriatic Pulmonologic and Related Research 3 (3) 2009

Pełny tekst 198.24 KB

Skuteczność i bezpieczeństwo budezonidu w leczeniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc

Autor: Wojciech Skucha (1), Paweł Nastałek (2), Zbigniew Doniec (3)
(1) Oddział Pulmonologiczny, SPZOZ Szpital Rejonowy w Proszowicach
Ordynator: dr n. med. Wojciech Skucha
(2) Oddział Kliniczny Kliniki Pulmonologii CMUJ Kraków,
Kierownik: Prof. dr hab. n. med. Ewa Niżankowska-Mogilnicka
(3) Klinika Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju
Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Zbigniew Doniec

Źródło : The Journal of Pedriatic Pulmonologic and Related Research 3 (3) 2009

Pełny tekst 144.58 KB

Test Kontroli Astmy (ACT™) a stężenie tlenku azotu w powietrzu wydychanym (FeNO) u dzieci chorych na astmę oskrzelową – badania pilotowe

Autor: Beata Baran (1), Elżbieta Mazurek (2), Waldemar Tomalak (3), Ryszard Kurzawa (2), Zbigniew Doniec (4)
(1) Klinika Pneumonologii i Mukowiscydozy, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju
Kierownik: dr hab. n. med. Henryk Mazurek
(2) Klinika Alergologii i Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Ryszard Kurzawa
(3) Zakład Fizjopatologii Układu Oddechowego, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy
w Rabce- Zdroju
Kierownik: dr hab. inż. Waldemar Tomalak
(4) Klinika Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju
Kierownik: dr hab. n. med. Zbigniew Doniec

Źródło : The Journal of Pedriatic Pulmonologic and Related Research 3 (3) 2009

Pełny tekst 127.58 KB

Sport i wysiłek fizyczny u chorych na astmę oskrzelową

Autor: Radosław Gawlik
Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, Zabrze, Poland
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Barbara Rogala

Źródło : The Journal of Pedriatic Pulmonologic and Related Research 3 (3) 2009

Pełny tekst 144.55 KB

Postępy w diagnostyce niedrobnokomórkowego raka płuca

Autor: Marcin Zieliński
Oddział Torakochirurgiczny Samodzielnego Publicznego Szpitala Publicznego Chorób Płuc im. Olgierda Sokołowskiego w Zakopanem
Ordynator Oddziału: dr hab. n. med. Marcin Zieliński

Źródło : The Journal of Pedriatic Pulmonologic and Related Research 2 (2) 2009

Pełny tekst 98.18 KB

Palacz papierosów z obturacją centralną – przypadek kliniczny

Autor: Marcin Kołodziej
Oddział Pulmonologii Samodzielnego Publicznego Szpitala Publicznego Chorób Płuc im. Olgierda Sokołowskiego w Zakopanem
Ordynator Oddziału: lek. med. Ewa Łączyńska-Kozerska
Dyrektor Szpitala: dr hab. n.med. Marcin Zieliński

Źródło : The Journal of Pedriatic Pulmonologic and Related Research 2 (2) 2009

Pełny tekst 435.16 KB

Stężenie osoczowe lektyny wiążącej mannozę (MBL) a wydzielanie IL-8, IL-10 i TNF-α w nadsączach hodowli komórkowych limfocytów u dzieci chorych na astmę oskrzelową

Autor: Zbigniew Doniec (1), Krystyna Pierzchała-Koziec (2), Joanna Chorostowska-Wynimko (3), Waldemar Wroński (4), Małgorzata Banasik (5), Troels Krarup Hansen (6)
(1) Klinika Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju, Polska
Kierownik Kliniki: dr hab.n.med. Zbigniew Doniec
(2) Zakład Fizjologii Zwierząt, Uniwersytet
Rolniczy w Krakowie, Polska Kierownik Zakładu: prof. dr hab. Janusz Rząsa
(3) Samodzielna Pracownia Diagnostyki Molekularnej, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie, Polska
Kierownik Pracowni: dr hab. n. med. Joanna Chorostowska-Wynimko
(4) Zakład Alergologii i Rehabilitacji Oddechowej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Polska
Kierownik Zakładu: Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Buczyłko
(5) Zakład Immunologii Klinicznej, Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi, Polska
Kierownik Zakładu: Prof. dr hab. n. med. Henryk Tchórzewski
(6) Medical Department M. Aarhus University Hospital, Denmark
Head: Troels Krarup Hansen MD, PhD,
email: tkh@dadlnet.dk

Źródło : The Journal of Pedriatic Pulmonologic and Related Research 2 (2) 2009

Pełny tekst 407.55 KB

Porównanie skuteczności oraz bezpieczeństwa bezfreonowego dwupropionianu beklometazonu i propionianu flutykazonu u dzieci chorych na astmę oskrzelową

Autor: Zbigniew Doniec (1), Ryszard Kurzawa (2), Iwona Sak (2), Waldemar Tomalak (3)
(1) Klinika Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju
Kierownik: dr hab.n.med. Zbigniew Doniec
(2) Klinika Alergologii i Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju.
Kierownik: prof.dr hab.n.med. Ryszard Kurzawa
(3) Zakład Fizjopatologii Układu Oddechowego, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy w Rabce-Zdroju
Kierownik: dr hab.inż. Waldemar Tomalak

Źródło : The Journal of Pedriatic Pulmonologic and Related Research 2 (2) 2009

Pełny tekst 340.26 KB

Powikłania paliatywnej teleradioterapii terenu klatki piersiowej u chorych na zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca

Autor: Tomasz Walasek (1), Marian Reinfuss (1), Jerzy Jakubowicz (2), Paweł Blecharz (3) Piotr Skotnicki (4), Marta Rogowska (1)
(1) Zakład Radioterapii Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Marian Reinfuss
(2) Klinika Nowotworów Jamy Brzusznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: dr n. med. Jerzy Jakubowicz
(3) Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Krzysztof Urbański
(4) Klinika Chirurgii Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii
Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Jerzy Mituś

Źródło : The Journal of Pedriatic Pulmonologic and Related Research 1 (1) 2009

Pełny tekst 122.82 KB

ONKOLOGIA:

Mielo- i immunotropowe właściwości hormonów grasiczych – zastosowanie kliniczne w hematologii i onkologii

Autor: Aleksander B. Skotnicki
Katedra i Klinika Hematologii Collegium Medium Uniwersytetu Jagiellońskiego

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (11) 2010

Pełny tekst 231.13 KB

Porównanie rozkładu dawki w objętości PTV przy zastosowaniu bolusa wodnego, gumowego i żelowego

Autor: K. Patyra, M. Mazurkiewicz
Katedra i Zakład Onkologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Kierownik: Prof. dr hab. n. med. Maria Mazurkiewicz

Pełny tekst 214.69 KB

Leczenie chirurgiczne chorych na pierwotnego inwazyjnego raka pochwy

Autor: Paweł Blecharz (1), Krzysztof Urbański (1), Marian Reinfuss (2), Wiktor Szatkowski (1)
(1) Klinika Ginekologii Onkologicznej, Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Krzysztof Urbański
(2) Zakład Radioterapii Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Marian Reinfuss

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (11) 2010

Pełny tekst 93.98 KB

Wyniki leczenia chorych na zaawansowanego raka ustnej części gardła z zastosowaniem indukcyjnej chemioterapii

Autor: Krzysztof Małecki (1), Bogdan Gliński (1), Anna Mucha-Małecka (1), Krzysztof Roszkowski (2)
(1) Klinika Nowotworów Głowy i Szyi, Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Bogdan Gliński
(2) Klinika Radioterapii, Centrum Onkologii im. prof. F. Łukaszczyka, Bydgoszcz
Kierownik: dr med. Krzysztof Roszkowski

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (11) 2010

Pełny tekst 120.58 KB

Ocena kardiotoksyczności trastuzumabu w leczeniu adjuwantowym chorych na HER2 pozytywnego raka piersi

Autor: E. Starosławska, A. Czerepińska, A. Chrzanowska-Kapica, A. Twardosz
Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej, Lublin

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (11) 2010

Pełny tekst 162.64 KB

Radioterapia chorych na pierwotnego, inwazyjnego raka pochwy – rys historyczny

Autor: Paweł Blecharz (1), Krzysztof Urbański (1), Marian Reinfuss (2)
(1) Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Krzysztof Urbański
(2) Zakład Radioterapii Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Marian Reinfuss

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (11) 2010

Pełny tekst 106.09 KB

Wysokość i sposób frakcjonowania dawki w paliatywnej teleradioterapii chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca

Autor: Tomasz Walasek (1), Marian Reinfuss (1), Jerzy Jakubowicz (2), Paweł Blecharz (3),
Piotr Skotnicki (4), Marcin Hetnał (1)
(1) Zakład Radioterapii Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie,
Oddział w Krakowie
(2) Klinika Nowotworów Jamy Brzusznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii
Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
(3) Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
(4) Klinika Chirurgii Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 2 (8) 2009

Pełny tekst 127.27 KB

Efekt kliniczny chemioterapii u chorego z drobnokomórkowym rakiem płuca z czteroletnim okresem przeżycia. Opis przypadku

Autor: A. Rolski, B. Biernacka, P. Krawczyk, M. Hammouda, J. Milanowski
Klinika Pneumonologii, Onkologiii Alergologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Kierownik: prof. dr hab. J. Milanowski

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 2 (8) 2009

Pełny tekst 120.33 KB

Wyniki pooperacyjnej radioterapii chorych na obłoniaki śródczaszkowe. Trzydzieści lat doświadczeń Centrum Onkologii w Krakowie, 1975-2005

Autor: Bogdan Gliński (1), Elżbieta Pluta (2), Paweł Dymek (1), Anna Mucha-Małecka (1), Beata Frączek-Błachut (1), Jacek Urbański (1), Magdalena Jarosz (1), Dariusz Martynów (1)
(1) Klinika Nowotworów Głowy i Szyi, Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Oddział Kraków
Kierownik: prof. zw. dr hab. med. Bogdan Gliński
(2) Zakład Teleradioterapii Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-
Curie Oddział Kraków
Kierownik: prof. zw. dr hab. med. Marian Reinfuss

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 2 (8) 2009

Pełny tekst 115.98 KB

Zawartość GABA i aktywność GAD w tkankach gruczołu piersiowego u kobiet leczonych operacyjnie z powodu raka piersi

Autor: Andrzej Kurylcio (1), Maria Mazurkiewicz (2), Wojciech P. Polkowski (1)
(1) Klinika Chirurgii Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Wojciech Polkowski
(2) Katedra i Zakład Onkologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Maria Mazurkiewicz

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (7) 2009

Pełny tekst 1333.04 KB