Wybrane zagadnienia z ginekologii dziecięcej i dziewczęcej

Czerniak złośliwy

Terminologia

Czerniak złośliwy (łac. melanoma malignum, ang. malignant melanoma) - złośliwy nowotwór skóry, błon śluzowych albo błony naczyniowej gałki ocznej, wywodzący się z komórek barwnikowych wytwarzających melaninę - melanocytów.

Charakteryzuje się on dużą złośliwością z powodu szybkiego wzrostu, wczesnych i licznych przerzutów oraz niewielkiej podatności na leczenie.

Rozpoznanie

Czerniak wywodzący się z plam soczewicowatych (LMM) cechuje się wieloletnim przebiegiem; plamy barwnikowe z których powstaje są na ogół płaskie, o nieregularnym obrysie i nierównomiernym rozłożeniu barwnika. Prawie zawsze lokalizuje się na skórze odsłoniętej.

Powierzchownie szerzący się czerniak (SSM) objawia się jako nierównomiernie zabarwiona plama o nieregularnej, guzkowatej powierzchni i nierównym obrysie. Spotyka się go na skórze zarówno osłoniętej jaki i odsłoniętej.

Czerniak guzkowy (NM) zwykle ma postać przebarwionego guzka o szybkim wzroście, wrzodziejącego, zwykle umiejscowionego na skórze głowy, pleców lub karku.

Czerniak bezbarwnikowy zawiera śladowe ilości barwnika lub nie zawiera go wcale.

Czerniaki akralne (ALM) lokalizują się głównie w okolicy około- i podpaznokciowej stóp i dłoni, mają postać barwnikowych plam ulegających rozpadowi ze zniszczeniem płytki paznokciowej.

Najczęstszym umiejscowieniem czerniaka jest skóra (90%), ale może on także powstawać w innych miejscach gdzie obecne są melanocyty. Może powstać na bazie znamienia barwnikowego lub w skórze niezmienionej. Nietypowe lokalizacje czerniaka złośliwego w obrębie skóry i błon śluzowych to:

· czerniak złośliwy błony śluzowej jamy ustnej - lokalizacja ta stanowi 1-2% wszystkich czerniaków złośliwych[2]. Lokalizacja ta dotyczy osób dorosłych, w 90% po 40. roku życia. W połowie przypadków lokalizuje się na podniebieniu twardym, w 26% na dziąsłach i w 8% na podniebieniu miękkim.

· czerniak złośliwy przełyku - jest rzadkim nowotworem.

· czerniak złośliwy sromu i pochwy - pierwotny czerniak sromu stanowi 3-5% czerniaków u kobiet[2], czerniak pochwy jest rzadszy i wiąże się z gorszym rokowaniem. Pierwszym objawem zwykle jest guz w obrębie pochwy, drugą przyczyną zgłoszenia się pacjentki do lekarza są krwawienia.

· czerniak złośliwy męskich narządów płciowych - występuje bardzo rzadko, najczęściej w obrębie żołędzi albo cewki moczowej.

· czerniak złośliwy okolicy odbytu i odbytnicy - stanowi około 1% złośliwych nowotworów tej okolicy; stanowi mniej niż 1% wszystkich czerniaków[2]. Większość chorych ma ponad 50 lat.

· czerniak złośliwy łożyska paznokcia - najczęściej dotyczy kciuka i palucha; szczyt zachorowań przypada na 7. dekadę życia, częstszy jest u kobiet.

· czerniak złośliwy okolicy podeszwowej - jest częstą lokalizacją u ludzi innych ras niż biała.

· czerniak złośliwy powieki - pierwszy przypadek opisano dopiero w 1968 roku; do chwili obecnej jest to około 50 doniesień. Kazuistyczne przypadki czerniaka złośliwego w tym umiejscowieniu świadczą przede wszystkim o jego złym rokowaniu i równej częstości zachorowań u obu płci. Zajęcie brzegu powieki jest złym prognostykiem.

· Czerniak złośliwy jest też najczęstszym nowotworem pierwotnym gałki ocznej u dorosłych, stanowiąc około 10% przypadków czerniaka[1]. Występuje w błonie naczyniowej oka - naczyniówce i rzadziej ciałku rzęskowym oraz tęczówce.

Diagnostyka i leczenie

· Chirurgiczne wycięcie ze znacznym marginesem skóry zdrowej i (zazwyczaj) resekcją regionalnych węzłów chłonnych nawet przy niestwierdzeniu ich zajęcia

· Izolowana kończynowa chemioterapia perfuzyjna w hipertermii - dożylne podawanie dużych dawek leku, zwykle melfalanu, w przypadku wznowy lub przerzutów "in transit"

· Chemioterapia

· Immunosupresja

· Immunoterapia

· Terapia genowa.

Powikłania/Rokowania

Rokowanie w czerniaku zależy od odmiany klinicznej nowotworu i od głębokości naciekania skóry. Histologicznie wyróżnia się 5 stopni złośliwości melanoma w skali Clarka i 4 stopnie w skali Breslowa[3]:

Stopień -Głębokość naciekania :

I -Zmiany nie przekraczają warstwy naskórka

II -Zmiany sięgają górnych części warstwy brodawkowatej skóry

III -Zmiany zajmują całą szerokość warstwy brodawkowatej skóry

IV -Zmiany przechodzą do warstwy siateczkowatej

V -Zmiany sięgają do tkanki podskórnej

Stopień -Głębokość naciekania

I -≤0,75 mm

II -0,76-1,5 mm

III -1,51-3,99 mm

IV- ≥4,0 mm

Innymi czynnikami, branymi pod uwagę w ocenie histopatologicznej czerniaka złośliwego, są[4]:

· typ histologiczny guza

· faza wzrostu (wertykalna albo radialna)

· indeks mitotyczny

· obecność owrzodzenia

· nacieczenie naczyń chłonnych albo krwionośnych

· obecność zmian mikrosatelitarnych

· cechy regresji guza (wiąże się z gorszą prognozą)

· naciek limfocytarny (obecność nacieku z limfocytów w obrębie rosnącego wertykalnie guza z tworzeniem rozetek limfocytów wokół komórek melanoma uważana jest za korzystny czynnik rokowniczy)

lokalizacja zmiany (czerniaki skóry kończyn dolnych rokują lepiej niż czerniaki akralne, czerniaki skóry górnej części grzbietu, tylnej powierzchni skóry ramienia, skóry szyi i głowy - tzw. lokalizacja BANS od ang. back, arm, neck, scalp).

Źródło: Wikipedia, GNU FDL, Autorzy

Bibliografia

Przypisy:

[1] 1,0 1,1 Andrzej Szczeklik (red.) Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie, tom I. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2005. ISBN 83-7430-031-0.

[2] 2,0 2,1 2,2 Roy S. Rogers, Lawrence E. Gibson: Nietypowe odmiany kliniczne czerniaka złośliwego. Medycyna Praktyczna 1998/05

[3]A.Breslow: Thickness, cross-sectional areas and depth of invasion in the prognosis of cutaneous melanoma. Ann.Surg. 172, 902 (1970).

[4]Jerzy Stachura, Wenancjusz Domagała Patologia znaczy słowo o chorobie. T. 2. Wydawnictwo Polskiej Akademii Umiejętności, Kraków 2003. ISBN 83-88857-65-7

ONKOLOGIA:

Mielo- i immunotropowe właściwości hormonów grasiczych – zastosowanie kliniczne w hematologii i onkologii

Autor: Aleksander B. Skotnicki
Katedra i Klinika Hematologii Collegium Medium Uniwersytetu Jagiellońskiego

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (11) 2010

Pełny tekst 231.13 KB

Porównanie rozkładu dawki w objętości PTV przy zastosowaniu bolusa wodnego, gumowego i żelowego

Autor: K. Patyra, M. Mazurkiewicz
Katedra i Zakład Onkologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Kierownik: Prof. dr hab. n. med. Maria Mazurkiewicz

Pełny tekst 214.69 KB

Leczenie chirurgiczne chorych na pierwotnego inwazyjnego raka pochwy

Autor: Paweł Blecharz (1), Krzysztof Urbański (1), Marian Reinfuss (2), Wiktor Szatkowski (1)
(1) Klinika Ginekologii Onkologicznej, Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Krzysztof Urbański
(2) Zakład Radioterapii Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Marian Reinfuss

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (11) 2010

Pełny tekst 93.98 KB

Wyniki leczenia chorych na zaawansowanego raka ustnej części gardła z zastosowaniem indukcyjnej chemioterapii

Autor: Krzysztof Małecki (1), Bogdan Gliński (1), Anna Mucha-Małecka (1), Krzysztof Roszkowski (2)
(1) Klinika Nowotworów Głowy i Szyi, Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Bogdan Gliński
(2) Klinika Radioterapii, Centrum Onkologii im. prof. F. Łukaszczyka, Bydgoszcz
Kierownik: dr med. Krzysztof Roszkowski

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (11) 2010

Pełny tekst 120.58 KB

Ocena kardiotoksyczności trastuzumabu w leczeniu adjuwantowym chorych na HER2 pozytywnego raka piersi

Autor: E. Starosławska, A. Czerepińska, A. Chrzanowska-Kapica, A. Twardosz
Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej, Lublin

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (11) 2010

Pełny tekst 162.64 KB

Radioterapia chorych na pierwotnego, inwazyjnego raka pochwy – rys historyczny

Autor: Paweł Blecharz (1), Krzysztof Urbański (1), Marian Reinfuss (2)
(1) Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Krzysztof Urbański
(2) Zakład Radioterapii Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Kierownik: prof. dr hab. med. Marian Reinfuss

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (11) 2010

Pełny tekst 106.09 KB

Wysokość i sposób frakcjonowania dawki w paliatywnej teleradioterapii chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca

Autor: Tomasz Walasek (1), Marian Reinfuss (1), Jerzy Jakubowicz (2), Paweł Blecharz (3),
Piotr Skotnicki (4), Marcin Hetnał (1)
(1) Zakład Radioterapii Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie,
Oddział w Krakowie
(2) Klinika Nowotworów Jamy Brzusznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii
Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
(3) Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
(4) Klinika Chirurgii Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 2 (8) 2009

Pełny tekst 127.27 KB

Efekt kliniczny chemioterapii u chorego z drobnokomórkowym rakiem płuca z czteroletnim okresem przeżycia. Opis przypadku

Autor: A. Rolski, B. Biernacka, P. Krawczyk, M. Hammouda, J. Milanowski
Klinika Pneumonologii, Onkologiii Alergologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Kierownik: prof. dr hab. J. Milanowski

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 2 (8) 2009

Pełny tekst 120.33 KB

Wyniki pooperacyjnej radioterapii chorych na obłoniaki śródczaszkowe. Trzydzieści lat doświadczeń Centrum Onkologii w Krakowie, 1975-2005

Autor: Bogdan Gliński (1), Elżbieta Pluta (2), Paweł Dymek (1), Anna Mucha-Małecka (1), Beata Frączek-Błachut (1), Jacek Urbański (1), Magdalena Jarosz (1), Dariusz Martynów (1)
(1) Klinika Nowotworów Głowy i Szyi, Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Oddział Kraków
Kierownik: prof. zw. dr hab. med. Bogdan Gliński
(2) Zakład Teleradioterapii Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-
Curie Oddział Kraków
Kierownik: prof. zw. dr hab. med. Marian Reinfuss

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 2 (8) 2009

Pełny tekst 115.98 KB

Zawartość GABA i aktywność GAD w tkankach gruczołu piersiowego u kobiet leczonych operacyjnie z powodu raka piersi

Autor: Andrzej Kurylcio (1), Maria Mazurkiewicz (2), Wojciech P. Polkowski (1)
(1) Klinika Chirurgii Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Wojciech Polkowski
(2) Katedra i Zakład Onkologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Maria Mazurkiewicz

Źródło: ONKOLOGIA I RADIOTERAPIA 1 (7) 2009

Pełny tekst 1333.04 KB